Jeodezi ve Jeodezi Anabilim Dalı
 
Yunanca, γ η = yer yuvarı, dünya ve δ α ί ω = bölüyorum sözcüklerinden türeyen jeodezi, yer yuvarının ve diğer gök cisimlerinin şeklini ve dış gravite alanlarını, bunların zaman içindeki değişimlerini ve ortalama yer elipsoidini yer yüzeyinden ve uzaydan gerçekleştirilen ölçümlerle belirlemeye amaçlayan bir bilimdir. Burada yer yuvarının şekliyle yeryüzünün atmosferle arakesiti olan katı yeryüzü ve denizler yüzeyi ile sınırlı biçimi ve yer yuvarının matematiksel ifadesi anlatılmak istenmektedir. Yer yüzünün katı yüzeyi (karalar, topoğrafya ve denizler tabanı) düzensiz dağılmış ve düzensiz biçimlenmiş kitleler nedeniyle basit matematik eşitliklerle ifade edilemezler. Bu yüzden yalnızca kesikli olarak nokta nokta ve bu noktaların koordinatları ile tanımlanırlar. Yeryüzünün matematiksel şekli ise, onun için model olarak düşünülen bir elipsoitten ondülasyonlu sapmalar gösteren; çekül doğrultusunu her yerde dik kesen yükseklik bilgilerinin referans yüzeyi olan geoittir.
Jeodezi biliminin görev alanına giren ödevlerden ilki, yer yuvarının katı yüzeyinin kesikli olarak nokta nokta belirlenmesi amacına yönelik olarak, yeryüzünde uygun aralıklarla seçilmiş öncelikli noktalar (kontrol noktaları, nirengi noktaları) arasında, fiziksel ve matematik esaslarla gerçekleştirilen ölçmelerden yararlanarak bunları bir koordinat sisteminde tanımlamaktır. Çizimsel ya da dijital formda ifade edilen yeryüzünün sürekli gösterimleri olan haritaların üretimi bu noktalara dayanmaktadır. Yer kontrol noktaları adı verilen, söz konusu öncelikli noktalar, aralarında yapılan jeodezik ölçmelerle birbirlerine bağlanarak, jeodezik ağları oluştururlar. Bu ağlar Nirengi Ağları, Nivelman Ağları ve Gravite Ağları vb. ağlardır.

Jeodezinin ölçme elemanları, doğrultular, açılar, noktalar arasındaki uzaklıklar, koordinatlar, koordinat farkları, noktalar arasındaki yükseklik farkları ile gravite farkları ile, sıfır kotunun belirlenmesi anlamında deniz seviyesi ölçmeleri ile mutlak gravite ölçmeleridir. Ölçmeler iki yeryüzü noktası arasında gözlemler, sinyal değerlendirmesi veya yeryüzünün doğal gök cisimlerine astronomi ya da yapay uydulardan gönderilen yer kontrol noktalarında kaydedilen sinyallerin değerlendirilmesi yoluyla olur.

Değişik ölçeklerde çizgisel veya dijital formda harita üretimi ve coğrafi bilgi sistemi (CBS) kapsamındaki uygulamalardan başka, depremlerin önceden haber alınması amacını da kapsayan, bölgesel ve kıtalar arası jeodinamik çalışmalar, yapay uyduların yörünge belirleme ve kontrolü çalışmaları, navigasyon, mühendislik jeodezisi, deniz jeodezisi, jeodezik astronomi, uydu jeodezisi jeodezinin bilim alnına giren çalışmalardır.

Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği eğitimi ülkemizde oldukça geç başlamıştır. Fakat Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği ismi kullanılmadan, jeodezik çalışmalar ve bunların gelişmesi diğer ülkelerinkine benzer bir süreç oluşturmaktadır. Ülkenin ve yönetimin gereksinimi olan küçük ölçekli haritaların üretimini askeri kurumlar üstlenirken, bayındırlık, iskan ve kadastro hizmetlerine temel olacak büyük ölçekli haritaların üretimi sivil mühendislik alanlarına kalmıştır.

İTÜ içindeki Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümünün kökleri, İnşaat Fakültesinin kökleriyle aynı tarihe sahiptir. Mühendishane-i Berri-i Humayun'un 1210/1795 kanunnamesi ile kuruluşunda okutulan dersler arasında matematik ve diğer meslek dersleri yanında plan, trigonometri, arazi ölçümü, astronomi, sekstant dersleri de okutulmaktaydı. Mühendishane çeşitli aşamalardan sonra 1928 yılında Yüksek Mühendis Mektebi, 1944 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi adını aldı. Bu tarihte üniversitenin dört fakültesinden biri olan İnşaat Fakültesi içinde Topoğrafya ve Jeodezi Kürsüsü yer almaktaydı.1969 yılında Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü kurulduğunda, bölümde üç kürsü oluştu. Bunlar Jeodezi, Kartografya ile Fotogrametri ve Dengeleme Kürsüleriydi. 1981 yılında kürsüler Anabilim Dalı olarak adlandırıldılar ve Anabilim Dalı sayısı Jeodezi ve Fotogrametri olarak ikiye indirildi. 1991 yılında gerçekleştirilen bir düzenleme ile Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümünde; Jeodezi ve Fotogrametri'ye ilave olarak Kartografya, Ölçme Tekniği ve Uzaktan Algılama Anabilim Dalları kuruldu.

İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü, Jeodezi Anabilim Dalında iki Profesör, üç Doçent, bir Yardımcı Doçent ve sekiz Araştırma Görevlisi görev yapmaktadır. Bu öğretim elemanları öğretim ve yayın çalışmaları dışında pek çok uygulama ve araştırma projesinde de görev almışlardır. Bunlar arasında bazı önemli projeler şunlardır; Trakya ve Anadolu Otoyolu jeodezik çalışmaları, İstanbul Metropolitan Nirengi Ağı, Zonguldak Metropolitan GPS Nirengi Ağı, Harita-Kadastro Araştırma Projesi (HAKAR), İzmir GPS Nirengi Ağı, Büyük Çekmece-Gürpınar'da zemin hareketlerinin jeodezik yöntemlerle izlenmesi projesi, E-5 Karayolu İzmit Kent Geçişinde Konsolidasyonunun hızlandırılması projesi çerçevesinde jeodezik ölçüler ve analizi, Tarsus GPS Ağı Tasarımı, Doğal Gaz Boru Hattı Erzurum-... Kesimi GPS ölçmeleri tasarımı, İstanbul GPS Nirengi Ağı tasarımı ve hesabı. Bu çalışmalar dışında yabancı üniversite ve uygulamacı kurumlarla ortaklaşa yürütülen uzun süreli dört uluslararası proje vardır. Depremin Önceden Haber Alınması ve Hasarların Azaltılması Projesi (1980-1995), Kuzey Anadolu Fay Kuşağında Yer Kabuğu Hareketlerinin GPS ile Belirlenmesi Projesi (1995-1998), Kuzey-Batı Anadolu-Marmara Aktif Tektonik Araştırma Projesi (1990-1996), Mühendislik Yapılarında Deformasyonların GPS ile Saptanması (TEM-Büyükçekmece Karasu Viyadüğü) (1996-1999).

 
Jeodezi ile ilgili bağlantılar:
Ana Sayfaya Dönüş